artykuły

alergie pokarmowe
cholesterol

Zakażenia układu moczowego

Co to jest "zakażenie układu moczowego"?

Termin "zakażenie układu moczowego" oznacza obecność drobnoustrojów w drogach moczowych. Zakażenie układu moczowego nie jest jednolitą chorobą. Tym mianem określa się grupę schorzeń dotyczących różnych części dróg moczowych. Mogą one występować w postaci ostrej, jako pojedyncze pojedyncze incydenty oraz przewlekłej z okresami remisji i nawrotów. Zakażenia dróg moczowych dzielimy na: zapalenie cewki moczowej, pęcherza moczowego, gruczołu krokowego, odmiedniczkowe zapalenie nerek oraz bezobjawową bakteriurię, czyli stan, w którym stwierdza się obecność bakterii w moczu przy braku objawów chorobowych. Z wyjątkiem odmiedniczkowego zapalenia nerek, które niesie ryzyko trwałego uszkodzenia nerek pozostałe postaci z reguły przebiegają łagodnie nie powodując konsekwencji dla naszego zdrowia.

Jakie są przyczyny zakażeń układu moczowego?

Ponad 95% zakażeń układu moczowego wywołują bakterie żyjące w jelitach, takie jak pałeczka okrężnicy (Escherichia coli), bakterie gramm-ujemne: Proteus, Klebsiella, Enterobacter, Pseudomonas, rzadziej bakterie gramm-dodatnie, wirusy, chlamydia oraz grzyby. Bakterie te przedostają się przez cewkę moczową do pęcherza tzw.drogą wstępującą (w 98.%), rzadziej drogą krwiopochodną. Organizm posiada wiele mechanizmów obronnych przed zakażeniem. Podczas oddawania moczu strumień moczu wypłukuje bakterie, które znalazły się w drogach moczowych. Osiedlanie się bakterii hamowane jest również dzięki szczególnym właściwościom komórek nabłonka wyściełającego drogi moczowe i dzięki kwaśnemu odczynowi moczu. W sytuacji osłabienia wymienionych mechanizmów obronnych organizm staje się bardziej podatny na osiedlanie się i namnażanie bakterii w drogach moczowych, a w konsekwencji na wystąpienie zakażenia. Osłabienie opisanych mechanizmów obronnych może wystąpić w sytuacji utrudnionego odpływu moczu (anomalie anatomiczne dróg moczowych, kamica, zaburzenia czynnościowe pęcherza moczowego) i jego zalegania w drogach moczowych (np. u kobiet w okresie ciąży i połogu oraz u starszych mężczyzn z przerostem gruczołu krokowego).

U kogo najczęściej występują zakażenia układu moczowego?

Na zakażenia układu moczowego bardziej narażone są kobiety, u których występują 3-4 razy częściej niż u mężczyzn. Jest to związane z różnicami w budowie anatomicznej kobiet i mężczyzn. U kobiet cewka moczowa jest bardzo krótka i leży w bliskim sąsiedztwie pochwy oraz odbytu. Do ujścia cewki moczowej wnikają bakterie znajdujące się na skórze krocza i w otoczeniu odbytu. Do wnikania bakterii do cewki moczowej może dochodzić podczas kichania, kaszlu lub podczas stosunku płciowego. U mężczyzn cewka moczowa jest długa i jałowa, co bardzo zmniejsza ryzyko rozwoju infekcji drogą wstępującą. Na zakażenia układu moczowego chorują również dzieci, u których stanowią one drugą najczęstszą przyczynę chorób bakteryjnych (po zakażeniach układu oddechowego). W tym wypadku powstawaniu zakażeń sprzyja często obecność wad wrodzonych układu moczowego, które mogą utrudniać oddawanie moczu lub uniemożliwiać całkowite opróżnianie pęcherza moczowego (np. reflux pęcherzowo-moczowodowy- czyli cofanie się moczu z pęcherza do moczowodów w czasie oddawania moczu). Zwiększone ryzyko wystąpienia infekcji obserwuje się w ciąży, ponieważ powiększona macica uciskając na pęcherz moczowy utrudnia jego całkowite opróżnianie. Do zakażeń układu moczowego dochodzi szczególnie często w okresie lata, po przemarznięciu, po kąpieli w basenie, po siedzeniu na zimnym miejscu. Przyczyną może być również intensywne pocenie się powodujące zmniejszenie ilości oddawanego moczu, co ułatwia mnożenie się bakterii.

Jakie są objawy zakażenia układu moczowego?

Podstawowym objawem choroby są dolegliwości występujące podczas oddawania moczu. Najczęściej pacjenci uskarżają się na pieczenie, ból lub kłucie w cewce moczowej, zwłaszcza w czasie oddawania moczu. Inne objawy chorobowe to bolesne parcie na mocz, częste oddawanie moczu w małych ilościach, czasem nawet po kilka kropli, bóle w okolicy łonowej lub w dole brzucha, czasem bóle w okolicy nerek. Zakażenia układu moczowego mogą przebiegać również w sposób bezobjawowy, szczególnie u osób starszych, wyniszczonych, z obniżoną odpornością. Objawy takie jak pieczenie, świąd i ból przy oddawaniu moczu, są wprawdzie uciążliwe dla pacjenta, lecz nie są objawami groźnymi- świadczą o zakażeniu umiejscowionym w dolnym odcinku dróg moczowych. Szczególną uwagę należy zwrócić na pojawienie się gorączki, często z dreszczami, ból w okolicy nerek, tępy ból pleców, a u dzieci także brak apetytu, nudności, wymioty, ból brzucha. Wymienione wyżej objawy mogą świadczyć o zapaleniu nerek, które niesie ze sobą poważne konsekwencje zdrowotne. Po zauważeniu wymienionych dolegliwości należy niezwłocznie udać się do lekarza. W badaniu ogólnym moczu stwierdza się zwiększoną liczbę krwinek białych (leukocyturię), krwinek czerwonych (erytrocyturię) oraz niewielkie ilości białka, zaś w posiewie moczu obecność drobnoustrojów.

Jak leczyć zakażenie układu moczowego?

W zakażeniach dolnego odcinka układu moczowego stosuje się leki odkażające - nitrofurany, sulfonamidy lub antybiotyki, które są wydalane z organizmu przez nerki i osiągają duże stężenie w moczu. Z dostępnych na rynku irlandzkim leków bezrecepturowych można zastosować preparaty Cymalon, Cystopurin, Macrodantin, leczniczo działa również spożywanie soku żurawinowego. Leczenie pomocnicze w infekcjach dolnego odcinka układu moczowego wymaga często leżenia w łóżku, obfitego picia płynów (ponad 2 litry/dobę) powodującego częste oddawanie moczu i wypłukiwanie bakterii. Jeśli właściwe leczenie zostanie szybko włączone, objawy choroby ustępują w ciągu kilku dni, a rokowanie jest pomyślne. Bardzo często poprawa następuje już w ciągu 1-2 dni od rozpoczęcia leczenia. Nie leczone ostre zakażenia układu moczowego mogą spowodować przejście w stan przewlekły czy nawet trwałe uszkodzenie nerek.

Jaka powinna być profilaktyka zakażeń układu moczowego?

Bardzo ważne jest działanie prewencyjne, mające na celu zmniejszenie ekspozycji ujścia zewnętrznego cewki na drobnoustroje oraz szybszą eliminację bakterii. W praktyce realizuje się to poprzez:


Schemat układu moczowego

stat4u