| zadzwoń 086 046 50 40 |
artykuły | |
| alergie pokarmowe | |
| zakażenia układu moczowego |
Cholesterol- o czym warto wiedzieć
Mimo że, cholesterol wydaje się szkodliwym związkiem chemicznym, jest potrzebny
do prawidłowego funkcjonowania organizmu człowieka. Cholesterol jest substancją tłuszczową, niezbędną do budowy ściany komórek.
Bierze on udział w wytwarzaniu wielu hormonów sterydowych, kwasów żółciowych i witaminy D.
Podwyższony poziom cholesterolu występuje u dużej liczby osób. Może powodować wiele schorzeń, wśród których wyróżnia się miażdżycę.
Część cholesterolu powstaje w organizmie człowieka, głównie w wątrobie, a także w jelicie cienkim i w skórze. Podobnie jak inne związki tłuszczowe cholesterol jest nierozpuszczalny ani w wodzie, ani we krwi. Dlatego też łączy się z białkami, fosfolipidami i trójglicerydami, tworząc lipoproteiny. Najwięcej cholesterolu w organizmie człowieka znajduje się w mózgu, wątrobie i nadnerczach (parzystych gruczołach wydzielania wewnętrznego umieszczonych nad górnymi biegunami nerek). Cholesterol jest dostarczany także bezpośrednio z pożywienia, co stanowi tylko 20 % jego całkowitej ilości, ale wystarczająco dużo, aby wywołać poważne problemy.
Wyróżniamy kilka frakcji cholesterolu, z których najważniejsze to:
- Lipoproteiny LDL dostarczają cholesterol do różnych części organizmu, w których jest on potrzebny. Cholesterol związany z LDL jest uważany za tzw. "zły cholesterol", gdyż jego wysoki poziom wiąże się za zwiększonym ryzykiem chorób serca.
- Lipoproteiny HDL przenoszą nadmiar cholesterolu z krwi do wątroby w celu rozłożenia go i wydalenia z organizmu. Cholesterol związany z HDL jest uważany za tzw. "dobry cholesterol", ponieważ jego wysoki poziom wiąże się z mniejszym ryzykiem chorób sercowo -naczyniowych..
Bardzo często, zapomina się o tym, że niemniej istotny od poziomu cholesterolu jest poziom trójglicerydów, których podwyższony poziom wiąże się ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia zawałów serca czy udarów mózgu. Hipercholesterolemia, czyli podwyższony poziom cholesterolu w surowicy krwi uznawana jest za najwcześniej i najlepiej poznany czynnik ryzyka miażdżycy. Polskie Towarzystwo Kardiologiczne ściśle określiło pożądane stężenia frakcji cholesterolu we krwi :
- Cholesterol całkowity
Jego poziom nie powinien przekraczać 190 mg/dl (czyli 5 mmol/l) - LDL-cholesterol
Poziom tzw. złego cholesterolu nie powinien przekraczać 115 mg/dl (3 mmol/l). - HDL-cholesterol
Dobry cholesterol powinien oscylować powyżej poziomu 40 mg/dl (1 mmol/l). - Trójglicerydy < 180 mg% ( 2 mmol/l)
Poziom cholesterolu należy sprawdzić po raz pierwszy już w 20. roku życia, a potem co 3-4 lata, o ile utrzymuje się on w normie. Osobom starszym, kobietom w okresie menopauzy zaleca się wykonywanie takiego badania raz w roku.
Hipercholesterolemia może być spowodowana defektami genetycznymi, ale i czynnikami środowiskowymi, a więc zależy także od sposobu żywienia. Dieta zawierająca zbyt dużą ilość tłuszczów nasyconych, wiaże się z podniesieniem poziomu LDL (''złego cholesterolu'') i obniżeniem poziomu HDL (''dobrego cholesterolu'') we krwi. Spożywanie odpowiednich ilości błonnika (włókien pokarmowych) jest konieczne do wydalania cholesterolu. Brak ćwiczeń fizycznych powodujących spalanie tłuszczów i cholesterolu również może być przyczyną zaburzeń lipidowych. Podwyższony poziom cholesterolu początkowo nie wywołuje żadnych objawów. Problemy zaczynają się, jeśli poziom cholesterolu całkowitego jest stale wysoki, a jego większość stanowią lipoproteiny LDL. W takiej sytuacji nadmiar cholesterolu nie może być dostatecznie szybko usuwany z organizmu i osadza się w ścianach tętnic, prowadząc do ich pogrubienia i rozwoju miażdżycy. Może ona dotyczyć każdej tętnicy, ale najpoważniejsze konsekwencje ma, jeśli atakuje tętnice serca, mózgu i nerek, wywołując takie schorzenia jak choroba wieńcowa, zawał serca, udar mózgu czy uszkodzenie nerek.
W leczeniu hipercholesterolemii stosuje się statyny, czyli leki wykazujące działanie hipolipemizujące. Przeprowadzono wiele badań, które dowiodły redukcję incydentów wieńcowych i zgonów. Skuteczność statyn była większa wtedy gdy osiągnięto większy spadek poziomu "złego" cholesterolu. Zanim jednak lekarz zaleci nam stosowanie leków, każdy może sam zadbać o poziom cholesterolu i zapobiec wielu poważnym zmianom w organizmie. Najważniejsza w działaniu przeciwmiażdżycowym jest odpowiednia dieta. Należy ograniczyć spożycie NKT, czyli nasyconych kwasów tłuszczowych, gdyż to one w największym stopniu odpowiadają za zwiększanie stężenia cholesterolu LDL. Zdrowa dieta według współczesnej wiedzy to przede wszystkim, dieta zbliżona do naturalnych zwyczajów żywieniowych mieszkańców krajów śródziemnomorskich. A więc jak najwięcej świeżych warzyw i owoców, oliwa z oliwek i małe ilości czerwonego wina. Zalecane są mięsa białe (drób) oraz tłuste ryby morskie przynajmniej raz w tygodniu. Badania przeprowadzone wśród Eskimosów z Grenlandii dostarczyły zadziwiających danych. Eskimosi spożywają dużo bardzo tłustych ryb, ale poziom cholesterolu i trój glicerydów w ich krwi jest niski. Tajemnica tkwi w tłuszczu wielonienasyconym zawierającym omega-3 kwasy obficie występującym w białym mięsie tych ryb. Jest to witamina F, która jest antyutleniaczem zapobiegającym niekorzystnej przemianie cholesterolu i miażdżycy oraz czynnikiem antyzakrzepowym chroniącym przed zawałem i udarem.
Poniżej zamieszczona tabela przedstawia zalecane i przeciwwskazane produkty żywieniowe.
- Jeśli masz nadwagę, zacznij się odchudzać
- Zmniejsz ilość tłuszczu w diecie - przed gotowaniem usuwaj tłuszcz i skórę z drobiu i innych rodzajów mięsa, używaj do gotowania minimalnych ilości oleju, unikaj potraw smażonych w głębokim tłuszczu, spożywaj mleko i nabiał o niskiej zawartości tłuszczu.
- Unikaj źródeł tłuszczów nasyconych, takich jak tłuste mięso, masło, słonina, masło klarowane i olej kokosowy.
- Wskazane jest 1-3 razy w tygodniu jeść ryby lub przyjmować preparaty zawierające wielonienasycone kwasy tłuszczowe (WNKT), np. tran, olej z nasion wiesiołka
- Zmniejsz ilość produktów bogatych w cholesterol - unikaj móżdżku i cynaderek. Jedz tylko 1-2 jaja w tygodniu (dzieci mogą jeść 5-6 jaj tygodniowo), rzadko włączaj wątrobę do swojej diety.
- Spożywaj białko roślin strączkowych (suszony grochu i fasola), ryb, drobiu i chudego mięsa.
- Spożywaj więcej produktów, zawierających duże ilości błonnika, jak zboża, owoce i warzywa, w tym soi, która zawiera dużo lecytyny naturalnego antagonisty cholesterolu
- Zwiększ podaż witaminy A,C,E, które jako antyoksydanty uniemożliwiają utlenienie cholesterolu do toksycznego nadtlenku wywołującego miażdżycę
- Przestań palić.
- Uprawiaj ćwiczenia fizyczne: szybki spacer lub bieg, aerobik, pływanie, jazdę na rowerze, najlepiej 3 -5 razy w tygodniu
| produkty zalecane | produkty do spożywania w umiarkowanych ilościach | produkty przeciwwskazane | |
| Produkty zbożowe | Pieczywo z pełnego ziarna, owsianka, ryż, makaron, płatki kukurydziane, musli, kasze gruboziarniste |
Rogaliki francuskie (croissant) | |
| Nabiał | Mleko odłuszczone, sery chude np. chudy twaróg, jogurt odłuszczony, białko jajek, substytuty jaj. | Mleko półtłuste, sery: Brie, Camembert, Edamski, Gouda, jogurt niskokaloryczny, dwa całe jaja na tydzień. |
Pełne mleko, śmietana, mleko skondensowane, zabielacze do kawy, sery pełnotłuste, jogurt pełnotłusty. |
| Zupy | Zupy warzywne, chude wywary mięsne. | Zupy zaprawiane śmietaną i innymi tłuszczami | |
| Ryby | Ryby z rusztu, gotowane, wędzone. Unikać skóry | Ryby smażone we właściwym oleju | Ikra. Ryba smażona na nieznanym oleju lub tłuszczu |
| Skorupiaki | Ostrygi | Małże, homary | Krewetki, kalmary |
| Mięso | Indyki, kurczaki, cielęcina, króliki, dziczyzna. (Usunąć skórę z drobiu) |
Bardzo chuda wołowina, jagnięta, szynka, bekon, kiełbasa z indyka lub kurczaka, wątroba 2 razy w miesiącu. | Mięso z widocznym tłuszczem, kaczki, gęsi, kiełbasy, salami, pasztety mięsne i inne. |
