artykuły

cholesterol
zakażenia układu moczowego

Alergia pokarmowa

Choroby alergiczne stanowią jeden z podstawowych problemów zdrowotnych XXI wieku ze względu na narastającą częstość występowania oraz nawrotowy charakter schorzenia. Alergia od gr. "allon argon" oznacza zmieniony, odbiegający od normy sposób reagowania. Medycyna definiuje ją jako zmienioną reaktywność układu immunologicznego na obce substancje, zwane alergenami.
Alergia pokarmowa jest uznawana za pierwszy sygnał mówiący o predyspozycjach dziecka do rozwinięcia w wieku późniejszym choroby atopowej. Alergia pokarmowa występuje u 5-8 % dzieci. Stwierdzono znaczny jej związek z alergiami wieku późniejszego: alergią dróg oddechowych w 17%, z astmą oskrzelową nawet do 27% oraz w 30% z atopowym zapaleniem skóry.
Alergia ma podłoże genetyczne, bardzo często występuje rodzinnie. Do ujawnienia się alergii najczęściej dochodzi, gdy predysponowana genetycznie do niej osoba zetknie się, nierzadko jeszcze w wieku niemowlęcym z alergenem. Niefizjologiczną odpowiedź organizmu pozostająca w związku przyczynowym ze spożytym pokarmem, ale bez udziału mechanizmów immunologicznych nazywamy nietolerancją pokarmową. Dobrze rozpoznanymi chorobami są nietolerancja glutenu, znana jako celiakia oraz nietolerancja laktozy. Celiakia jest wywołana spożywaniem żywności zawierającej pszenicę, jęczmień i ryż. Nietolerancja laktozy nie jest alergią, ale powstaje wskutek deficytu enzymu hydrolizującego laktozę.

Objawy

Alergia pokarmowa objawia się najczęściej zmianami skórnymi w okolicach uszu i na policzkach,
w zgięciach kolanowych i łokciowych, w okolicach nadgarstków. Może także dawać dolegliwości żołądkowo-jelitowe, jak wymioty, biegunki, bóle brzucha (kolki), wzdęcia, zaparcia. Najcięższą postacią reakcji alergicznej jest wstrząs anafilaktyczny z kombinacją wielu z powyższych objawów. Typowym zjawiskiem jest rozszerzenie naczyń obwodowych prowadzące do zapaści krążeniowej, towarzyszy temu obrzęk skóry i tkanki śluzowej oraz trudności w oddychaniu. Nie leczony wstrząs anafilaktyczny może szybko doprowadzić do śmierci. Drugą ciężką postacią jest obrzęk Quinckego, typowymi objawami są obrzęki głębokich warstw skóry i błony śluzowej np.
w gardle. Zjawisko to określane jest mianem miejscowej anafilaksji..

Co uczula?

Najczęstszym alergenem jest białko: mleka krowiego, jaja kurzego, ryb, mięsa, ziarna zbóż, soi, orzechy oraz białka niektórych warzyw i owoców (głównie fasola, groszek, pomidory, cytrusy,truskawki i banany).

Diagnostyka

Diagnoza alergii pokarmowej opiera się na połączeniu danych z wywiadu klinicznego, wyników badań laboratoryjnych (pomiary swoistych IgE), testów skórnych (prick testy) i prób prowokacji pokarmami.

Testy skórne

Chociaż testy skórne nie są miarodajne u niemowląt i małych dzieci, nie sposób je pominąć w rozpoznawaniu alergii. Test wykonuje się poprzez umieszczenie kropli danego alergenu na skórze przedramienia, a następnie drobne nakłucie przez tą kroplę skóry specjalnym lancetem. Dodatnia reakcja z alergenem rozpoczyna się od świądu, który pojawia się w ciągu kilku minut. Bąbel powiększa się żeby osiągnąć maksymalną wielkość po 15-20 min, wtedy dokonuje się pomiaru jego wielkości. Te objawy miejscowe ustępują zazwyczaj w ciągu godziny. Ujemny wynik testów zwykle oznacza że pacjent nie jest wrażliwy na dany alergen. Testy pokarmowe jednakże mogą być niewiarygodne i dawać „fałszywie negatywny” wynik, gdyż reakcje na pokarmy mogą występować w formie opóźnionej. Negatywne wyniki obserwuje się również w przypadku, gdy pacjenci stosują leki przeciwhistaminowe. Leki te powinny być odstawione przynajmniej na pięć dni przed wykonaniem testów skórnych. Inną przyczyną negatywnych wyników testów może być niestabilność alergenów, takich jak owoce czy warzywa. W takich przypadkach lekarze decydują się na wykonanie testu „prick by prick”, polegającego na nakłuciu tym samym nożykiem danego owocu a następnie skóry pacjenta. Dodatni wynik zazwyczaj oznacza, ze pacjent jest uczulony na dany alergen. Jakkolwiek pacjent może mieć dodatni test bez objawów klinicznych w kontakcie z danym alergenem. Pozytywny test skórny może wyprzedzać występowanie objawów.

Testy z krwi

Badania testów krwi polegają przede wszystkim na oznaczaniu swoistych przeciwciał IgE. Jest to badanie szczególnie cenne w wykrywaniu alergii pokarmowej u niemowląt i małych dzieci. Pozwala na stwierdzenie przeciwciał wcześniej niż za pomocą testów skórnych. Zdarza się, że u 3-4 miesięcznych dzieci, pojawiają się przeciwciała przeciwko alergenom mleka krowiego. Dowodzi to, że alergeny mleka krowiego mogą przedostawać się, do pokarmu matki i w ten sposób uczulać dziecko. Takie matki powinny pozostać diecie bezmlecznej.

Próby prowokacyjne

Pacjenci, u których pojawiła się reakcja alergiczna zagrażająca życiu nie powinni być poddawani próbom prowokacji pokarmowych. Próby prowokacyjne muszą zawsze być wykonywane pod ścisłym nadzorem medycznym w ośrodku specjalistycznym. Polegają na podawaniu pacjentom wzrastających dawek podejrzewanego alergenu pokarmowego z oceną odpowiedzi klinicznej po każdej z dawek.

Leczenie

Podstawę leczenia (z wyboru) w takich stanach stanowi dieta eliminacyjna, czyli stałe lub czasowe usunięcie z pożywienia chorej osoby szkodliwego lub źle tolerowanego pokarmu lub składnika pokarmowego, z jednoczasowym wprowadzeniem w to miejsce składników zastępczych o równoważnych wartościach odżywczych. Leczenie dietetyczne w stanach nadwrażliwości na pokarmy można realizować przez odpowiedni zastosowanie preparatów takich jak: mieszanki mlekozastępcze zawierające np. hydrolizat kazeiny (Nutramigen), hydrolizat białka serwatkowego (Nutrilon pepti, Bebilon pepti), preparatów, w których białka mleka krowiego zostały zastąpione pełnowartościowym białkiem sojowym (Pro-Sobee).

Profilaktyka w grupie zwiększonego ryzyka rozwoju alergii pokarmowej